Hat

Hat, Arap harfinin estetik ölçüyle yazılmasıdır. Osmanlı uygulamasında hat, rastgele güzel yazı değil, meşk ile öğrenilen bir ölçü düzenidir. Meşk, öğrencinin hocanın yazısını tekrar tekrar çalışmasıdır. Aletler kamış kalem, is mürekkebi ve aharlanarak kayganlaştırılmış kâğıttır.

Yazı türleri aynı harfin farklı duruşlarıdır. Sülüs, iri ve gösterişli levha yazısıdır. Nesih, kitap metninde okunaklı duran daha küçük yazıdır. Talik, eğik bir İran kökenli üsluptur; Osmanlı'da nestalik adıyla da anılır. Divani, divan belgeleriyle özdeşleşmiş iç içe bir yazıdır. Rika, günlük ve idari yazışmada hız için kullanılmıştır. Kufi, erken dönemlerin köşeli yazısıdır. Levhada hangi türün seçildiği, metnin nerede duracağına bağlıdır.

Osmanlı hat tarihinde Şeyh Hamdullah, Hafız Osman ve Mustafa Rakım, sülüs ve nesih ölçüsünü belirleyen isimler olarak anılır. Bu sayfa onların hayat hikâyesini uzatmaz ve günümüzde yaşayan bir hattat listesi kurmaz. Amaç, hattın kişisel süs değil, ölçülü bir yazı terbiyesi olduğunu belirtmektir.

Hat; cami kuşağında, ferman başlığında ve kitap sayfasında ayrı görevler üstlenir. Ebru çoğu zaman levhanın pervazıdır, yazının kendisi değildir. İkisini tek sanat saymak, kalemin ölçüsünü siler.