TürkAta Vakfı'nın şirketiEğitim · Kültür · Yayıncılık · Yazılım · İletişimturkatav.org
Tükav GazilerEğitim Kültür Hizmetleri

TürkAta Dergisi · Sayı 1 · Bölüm VII

Akdeniz’in Reisleri

Altı denizci, bir harita · Sayfa 63–70

Metinler dergiden aynen aktarılmıştır. Kaynak ve görsel hakları her içeriğin altında ve Kaynakça bölümündedir.

PDF
TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 63
Sayfa 63

VII

İstanbul · · Seydi İstanbul Seydi Ali Ali Reis Reis · · Barbaros Barbaros (türbe) (türbe)

Gelibolu · · Kemal Gelibolu Kemal Reis Reis · · Piri Piri Reis Reis Midilli · · Oruç Midilli Oruç Reis Reis Trablus · · Turgut Trablus Turgut Reis Reis (kabri) (kabri)

BÖLÜM VII

Akdeniz’in Reisleri

Gelibolu’dan Trablus’a; Kemal Reis’ten Piri Reis’e, Barbaros’tan Turgut Reis’e, bir çağın denizcileri ve haritacıları.

1450

1500

1550

Kemal Reis (1451–1511)

Piri Reis (1470–1554)

Oruç Reis (1473–1518)

Barbaros Hayreddin Paşa (1478–1546)

Turgut Reis (1485–1565)

Seydi Ali Reis (1498–1562)

Harita: Natural Earth (kamu malı) · konumlar Vikiveri kayıtlarındaki doğum/kabir yerleridir. Yaşam çizgisi: yaklaşık yıllar Vikipedi/Vikiveri kaynaklıdır.

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 64
Sayfa 64

KAPTAN-I DERYA

Barbaros Hayreddin Paşa

1478 – 1546

Hızır Reis veya bilinen adıyla Barbaros Hayreddin Paşa (d. y.

YAŞADIĞI YILLAR

1478 – 1546

ALAN

Komutan

DÖNEM

14.–17. yüzyıl

KABRİ / TÜRBESİ

Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi

DEVLET

Osmanlı Devleti

Barbaros Hayreddin Paşa

Görsel: Bilinmeyen yazar · Kamu malı

Hızır Reis veya bilinen adıyla Barbaros Hayreddin Paşa karşı büyük ve kesin bir zafer elde etti ve 1540'larda Fransızlarla (d. y. 1478, Midilli – ö. 5 Temmuz 1546, İstanbul), ortak seferler düzenledi. Barbaros Hayreddin, 1546'ta Osmanlı Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk kaptan paşası ve 25.

başkenti İstanbul'da öldü. Mezarı İstanbul'un Beşiktaş kaptan-ı deryâsı olan denizci ve askerdir. 16. yüzyılın ilk ilçesindeki Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi'nde yarısında gerçekleştirdiği askerî seferlerle Akdeniz'de Osmanlı bulunmaktadır.

egemenliğini pekiştirdi. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin deniz politikasına ve Tersane-i Amire'ye nizam verdi.

H AYAT I

1478 yılı civarında Osmanlı hâkimiyetindeki Midilli'de doğan Barbaros Hayreddin Paşa, Selanik'in Vardar Ağalarından ve Hızır Reis, denizcilik kariyerine ağabeyi Oruç'un yanında korsan olarak başladı. 1516'da kardeşler Cezayir'i İspanyollardan ele geçirdi ve Oruç Reis kendisini Cezayir'in sultanı ilan etti. Oruç'un 1518'deki ölümünün ardından Hızır, ağabeyinin "Barbaros" lakabını miras aldı ve Cezayir sultanı oldu. Hızır Reis'e "dinin hayırlısı" anlamına gelen Hayreddin adını, Osmanlı Devleti'ne yaptığı hizmetlerden dolayı dönemin padişahı Yavuz Sultan Selim verdi. Barbaros ismi ise aslında ağabeyi Oruç Reis'e aittir, ama onun ölümünden sonra Hızır Reis tarafından da kullanılmıştır. Bazı tarihçiler bu ismin Oruç Reis'e kızıla çalan sakalı yüzünden verildiğini (İtalyanca; barba:

sakal, rossa: kızıl) söylerken, Halil İnalcık bu ismin "Baba Oruç"

lakabının bozulmasından oluşmuş olabileceğini

söylemektedir.1533'te Barbaros Hızır Reis, Kanuni Sultan Süleyman tarafından Osmanlı donanmasına kaptan-ı deryâ olarak atandı. Aynı yıl Fransa'da bir elçiliğe başkanlık etti, 1535'te ise Tunus'u fethetti. 1538'de Preveze'de Haçlı birliklerine Midilli fatihlerinden Türk veya Arnavut kökenli bir sipahi olan Vardarlı Yakup Ağa ile ada halkından Rum bir kadın olan Katerina'nın dört oğlundan biri olarak 1470'li yıllarda Midilli Adası'nda doğdu. Kendisine verilen "Barbaros" lakabı, İtalyancadaki "kızıl sakal" anlamındaki "barba rossa"dan gelir.

Oruç Reis, genç yaşta kardeşi İlyas ile birlikte deniz ticareti yaparken, Ege Denizi'nde Rodos Şövalyeleri'ne tutsak düştü.

Serbest kaldıktan sonra, yaşadığı olayın etkisiyle tüccar yerine korsan olmaya karar verdi. Bir süre sonra kardeşi Hızır Reis de ticareti bırakıp ona katıldı. Akdeniz kıyılarına deniz akınları düzenleyip ganimetler elde ettiler. Tunus'taki Cerbe Adası'nı üs olarak kullanan Hızır Reis ve ağabeyi Oruç Reis'in ünü bütün Akdeniz'e yayıldı. İki kardeş, Tunus Sultanı Muhammed ile anlaşarak Tunus'taki Halkü'l-Vaâd (La Gaulette) liman kalesini kullanmaya başladı. Hızır ve Oruç, ele geçirdikleri ganimetin beşte birini Tunus sultanına veriyorlar, kalan malları da Tunus pazarında satıyorlardı.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Barbaros Hayreddin Paşa” maddesi (sürüm 37938751), CC BY-SA 4.0 — dergi için derlenip kısaltılmıştır. · tr.wikipedia.org/wiki/Barbaros_Hayreddin_Pa%C5%9Fa

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 65
Sayfa 65

Barbaros Hayreddin Barbaros Hayreddin Paşa Paşa Türbesi Türbesi Kabri / türbesi: Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi · Harita: Natural Earth (kamu malı); konum Vikiveri kaydından.

Hızır ve Oruç, 1516'da ele geçirdikleri yüklü bir gemiyi armağan denetimlerine aldılar. Oruç Reis, Cezayir hükümdarı ilan edildi.

olarak Piri Reis himayesinde Osmanlı padişahı Yavuz Sultan İspanyollar ertesi yıl Cezayir'i geri almak için Araplarla Selim'e gönderdi. Bunun üzerine Yavuz Sultan Selim de onlara, birleşerek saldırıya geçti. Bu savaşta Hızır Reis'in ağabeyleri verdikleri desteğin bir ifadesi olarak çeşitli armağanlar yolladı.

olan İshak Reis ve Oruç Reis öldürüldü. Hızır Reis, Yavuz Sultan Oruç Reis ve Hızır Reis, ağabeyleri İshak'ın da kendilerine Selim adına para bastırıp hutbe okutarak ona bağlılığını katılmasından sonra korsanlıkla yetinmeyip Kuzey Afrika'da bildirdi. Yavuz Sultan Selim de bunun üzerine Hızır Reis'i toprak edinmeye başladılar. 1516'da İspanyol karşıtı bir grup Cezayir Beylerbeyliği'ne atayarak koruması altına aldı. Bunun tarafından Cezayir'e yerleştiler ve şehrin idarecilerini kanlı bir üzerine önce Tunus ve Tilimsan Beyleri birleşerek Cezayir'e darbe ile elimine ettiler. Ancak İspanyollar ile olan savaşlarında yürüdüler. Cezayir şehri dışındaki toprakları alıp Cezayir Oruç Reis'in ölmesi, Hızır'ı da zor durumda bırakmıştı. Gönüllü içindeki halkı ayaklandırdılar. Ayaklanmayı bastıran Hızır Reis, kuvvetleriyle merkezî bir devletin desteği olmadan beyleri durdurdu. 1519'da Cezayir'e gelen İspanyol donanmasını tutunamayacağını anlayan Hızır Reis, tekrar İstanbul'a elçiler mağlup etti. Ama Cezayir halkının durumu ve Tunus Beyi ile yollayarak başkentin tâbiyetine girdi. Ancak, Cezayir halkının yapılan savaşın iyi netice vermemesi üzerine gemileri ve aleyhine dönmesi, Hayreddin'i şehri terk ettirip Jijel'e çekilmeye kendine bağlı reislerle Cezayir'i bırakıp Cezayir kentinin zorlayacaktı. Burada üslenerek korsanlığa devam edecek ve doğusunda bulunan, bir Akdeniz sahil kenti olan Cicel'e çekildi.

güçlendikten sonra 1525'te Cezayir'i yeniden ele geçirmeyi Andrea Doria'yı yenilgiye uğrattı. 1529 yılında gerçekleşen iki BARBAROS'UN KAPTAN-I DERYA "HAYREDDİN" OLMASI olay, Hızır ve arkadaşları için çok önemli sonuçlar doğuracaktı.

Hızır Reis 1520-1525 arasında Avrupa'nın Akdeniz kıyılarını Bunlardan biri Aydın Reis'in Habsburg Amirali Portuondo'yu vurarak büyük ganimetler elde etti. 1525'te Cezayir'i yeniden ele mağlup etmesi, bir diğeri ise Cezayir'in karşısındaki Habsburg geçirdi. Ertesi yıl Jijel'e baskın düzenleyen Cenevizli Amiral Hisarı'nın (Peñón de Argel) ele geçirilmesiydi ki; bu, hem şehri Andrea Doria'yı yenilgiye uğrattı. Kanuni Sultan Süleyman'ın Habsburg toplarının hedefi olmaktan çıkarmış, hem de bir Alman seferi sırasında Andrea Doria'nın Mora kıyılarına dalgakıran yapılarak kötü bir liman olan Cezayir'in saldırması Osmanlıları güç duruma düşürdü. Bunun üzerine geliştirilmesine olanak sağlamıştır. Bu esnada Osmanlı padişahı Kanuni, Hızır Reis'i İstanbul'a çağırdı ve 1533'te Yavuz Sultan Kanuni Sultan Süleyman'ın Alman Seferi (1532) sırasında Selim'in "Hayreddin" adını verdiği Hızır Reis'i Osmanlı Andrea Doria'nın Mora kıyılarına saldırması, Osmanlıları güç donanmasının başına (kaptan-ı derya) atadı.

başaracaktı. Ertesi yıl Jijel'e baskın düzenleyen Cenevizli Amiral duruma düşürdü. Bunun üzerine Kanuni, Hızır Reis'i İstanbul'a çağırdı ve 1533'te kendisini Osmanlı donanmasının başına kaptan-ı derya (romanize: Kapudân-ı Deryâ) olarak atadı.

YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ

Hızır ve Oruç, 1516'da ele geçirdikleri yüklü bir gemiyi armağan olarak Piri Reis himayesinde Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim'e gönderdiler. Bunun üzerine Yavuz Sultan Selim de onlara, verdiği desteğin bir ifadesi olarak armağanlar yolladı.

Oruç Reis ve Hızır Reis, ağabeyleri İshak'ın da kendilerine katılmasından sonra korsanlıkla yetinmeyip Kuzey Afrika'da toprak edinmeye başladılar. 1516-1517'de İspanyollara karşı savaştılar ve Tenes ve Tlemsen kentlerini ele geçirerek Cezayir'i Hayreddin Paşa 1534'te Akdeniz'e açıldı ve İtalya kıyılarına seferler düzenleyip Tunus'u ele geçirdi. Ancak Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması karşısında ertesi yıl Tunus'u bırakmak zorunda kaldı ve İstanbul'a döndü. 1536'da daha güçlü bir donanmayla yeniden Akdeniz'e açılan Barbaros, İtalya kıyılarını vurdu ve Ege Denizi'ndeki Venedik adalarını Osmanlı topraklarına kattı.

PREVEZE DENİZ SAVAŞI

Osmanlıların Akdeniz'deki denetiminin artması üzerine, Papalık, Venedik, Ceneviz, Malta, İspanya ve Portekiz gemilerinden oluşan bir "Haçlı donanması" kuruldu ve başına

Andrea Doria getirildi.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Barbaros Hayreddin Paşa” maddesi (sürüm 37938751), CC BY-SA 4.0 — dergi için derlenip kısaltılmıştır. · tr.wikipedia.org/wiki/Barbaros_Hayreddin_Pa%C5%9Fa

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 66
Sayfa 66

DENİZCİ · KARTOGRAF

Piri Reis

1470 – 1554

Pîrî Reis, Türk denizci ve kartograf.

YAŞADIĞI YILLAR

1470 – 1554

ALAN

Bilim insanı

DÖNEM

14.–17. yüzyıl

DOĞUM YERİ

Gelibolu

DEVLET

Osmanlı Devleti

Piri Reis

Görsel: Cobija · CC0

Pîrî Reis (1465/70, Gelibolu - 1554, Kahire), Türk denizci ve kartograf. Asıl adı Muhyiddin Pîrî Bey'dir. Künyesi Ahmed ibn-i el-Hac Mehmed El Karamanî'dir. Amerika'yı gösteren Dünya haritaları ve Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabıyla tanınmıştır. Ayrıca Hadikat'ül Bahriye, Bilad-ül Aminat ve Eşkalname gibi eserleri de bulunmaktadır.

H AYAT I

=== İlk yılları === Pîrî Reis'in memleketiyle ilgili bazı görüşler bulunmaktadır. 19. yüzyıl Osmanlı bibliyografya ve biyografi yazarı Mehmed Tahir Bey'in Osmanlı Müellifleri adlı eserinde kullanılan "Ahmed İbn-i Ali El-Hac Mehmed Karamanî Lârendevî" künyesinden yola çıkarak Karamanlı bir ailenin çocuğu olarak belirtilmektedir. Pîrî Reis'in babası Karamanlı Hacı Mehmed, amcası ise ünlü denizci Kemal Reis'tir. Kemal Reis'le bizzat tanışmış olan Osmanlı tarihçisi Kemalpaşazâde onun Gelibolulu olduğunu belirtmiştir. Buradan yola çıkarak Ahmed Muhyiddin Pîrî'nin ailesinin Fatih Sultan Mehmed devrinde padişahın emri ile Karaman'dan İstanbul'a göç ettirilen ailelerden olduğu, ailenin bir süre İstanbul'da yaşadıktan sonra Gelibolu'ya göç ettiği kabul edilmektedir. 1500 yılında Modon civarında yaşanan deniz muharebesinde 30-35 yaşlarında bir gemi reisi olan Piri Reis, 1465-1470 yılları arasında bir tarihte doğmuştur.

DENİZCİLİĞE ADIM

Pîrî Reis tarafından yazılan Kitâb-ı Bahriye adlı eserden yola çıkarak, onun amcası Kemal Reis'le birlikte Eğriboz dolaylarında birlikte bulunduğu ve Kemal Reis'in Eğriboz'dan ayrılmasıyla da onunla birlikte Cerbe Adasına'na yerleşerek korsanlık yaptığı anlaşılmaktadır. Kemal Reis ile birlikte İspanya'daki Müslümanların yardımına gitti. Sicilya, Korsika, Sardinya ve Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldılar.

Venedik üzerine sefer hazırlığına girişen II. Bayezid'in Akdeniz'de korsanlık yapan denizcileri Osmanlı donanmasına katılmaya çağırması üzerine 1494'te amcası ile birlikte İstanbul'da padişahın huzuruna çıktı ve birlikte donanmanın resmî hizmetine girdiler. Endülüs'te Müslümanların hâkimiyetindeki son şehir olan Gırnata'da katliama uğrayan Müslümanlar Osmanlı Devleti'nden yardım isteyince o yıllarda denizaşırı sefere çıkacak donanması bulunmayan Osmanlı Devleti, Kemal Reis'i Osmanlı Bayrağı altında İspanya'ya gönderdi. Bu sefere katılan Pîrî Reis, amcası ile birlikte Müslümanları İspanya'dan Kuzey Afrika'ya taşıdı.

DENİZCİLİK KARİYERİ VE HARİTACILIK

Piri Reis, amcası ve daha sonra Barbaros Hayreddin'in komutası altında Osmanlı Donanması'nda yelken açtı. İmparatorluğun donanmasını güçlendirmek için Osmanlı Sultanı II.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Pîrî Reis” maddesi (sürüm 38260515), CC BY-SA 4.0 — dergi için derlenip kısaltılmıştır. · tr.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr%C3%AE_Reis

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 67
Sayfa 67

Gelibolu Gelibolu

Doğum yeri: Gelibolu · Harita: Natural Earth (kamu malı); konum Vikiveri kaydından.

Bayezid, Piri ve Kemal de dahil olmak üzere Berberi ve Ege kitabı üzerinde çalıştı. Bu haritalardan ve kendi gözlemlerinden korsanlarını işe aldı. Barbaros donanmayı yeniden yararlanarak 1513 tarihli ilk dünya haritasını çizdi. Atlas düzenlemeden önce, padişahlar genellikle eski korsanları işe Okyanusu, İber Yarımadası, Afrika'nın batısı ile yeni dünya alıyordu. Deneyimli korsanların eklenmesi, Osmanlı Amerika'nın doğu kıyılarını kapsayan üçte birlik parça, bu Donanması'nın açık deniz muharebesindeki yeteneğini ve haritanın günümüzde elde bulunan bölümüdür. Bu haritayı Akdeniz bilgisini artırdı. 1495'te Kemal Reis korsanlık nedeniyle dünya ölçeğinde önemli kılan, günümüze kalmamış olan, Eğriboz'da hapsedildi ve başkent Konstantinopolis'e getirildi.

Kristof Kolomb'un Amerika haritasındaki bilgileri içeriyor Mahkûm edilmek yerine donanmada bir makam verildi. Piri olması rivayetidir. Osmanlı zaferinden sonra Piri Reis, 1513 Reis bu süreçte amcasının yanındaydı ve daha sonra bunu dünya haritasını Sultan I. Selim'e (h. 1512-1520) sundu. Selim'in Kitab-ı Bahriye 'de belgeledi. İmparatorluğun donanmasında haritayı nasıl kullandığı bilinmiyor, eğer kullandıysa, yüzyıllar Kemal ve Piri, Mora'nın kıyı kalelerini ve küçük ama stratejik sonra yeniden keşfedilene kadar tarihten silindi. Barbaros açıdan değerli Rodos adasını almayı savundular. Piri Reis, Kardeşler, 1515 yılında dünyanın en büyük deniz güçlerinden Kitab-ı Bahriye'sinde amcasının Sultan II. Bayezid'e "Venedik'in birisini oluşturmuş ve Kuzey Afrika'da fetihler yapmışlardı. Pîrî iki gözü var: Sol gözü Modon kalesidir. Sağ gözü Korfu'dur."

Reis, Oruç Reis'in kaptanlarından birisi olarak hediye sunmak dediğini aktarır. Piri Reis, Birinci Lepanto Muharebesi (Zonchio üzere yardımını bekledikleri Yavuz Sultan Selim'e Muharebesi) ve İkinci Lepanto Muharebesi (Modon gönderildiğinde Yavuz'un yardım olarak verdiği iki savaş gemisi Muharebesi) dahil olmak üzere Osmanlı-Venedik savaşlarına ile geri döndü. 1516'da Piri Reis, Osmanlı donanmasında bir katıldı. 1500'lerin başında Kemal Reis, Balear Adaları'na ve Batı kadırganın kaptanı olarak donanmaya geri döndü, Derya Beyi Akdeniz'deki Korsika'ya akınlar düzenledi. Osmanlı donanması, (Deniz Albayı) rütbesini aldı ve 1516-17 Osmanlı Mısır fethine Venedik filosunu Morea'da yendi ve Doğu Akdeniz'in katıldı. İskenderiye'yi ablukaya alan Türk donanmasının kontrolünü ele geçirmeye başladı. Bir deniz savaşında Piri Reis komutanıydı. Donanmanın bir kısmı ile Kahire'ye geçip Nil ve amcası, Kolomb'un seferlerine katılmış bir İspanyol'u esir Irmağı'nın haritasını çizme fırsatı buldu. Pîrî Reis, aldılar ve muhtemelen Piri Reis'in haritaları için kaynak olarak İskenderiye'nin ele geçirilmesinde gösterdiği başarılar ile kullanacağı Amerika'nın erken bir haritasına sahipti. Pîrî Reis, padişahın övgüsünü kazandı ve sefer sırasında haritasını 1495-1510 yıllarında İnebahtı Sancağı, Modon, Koron, Navarin, padişaha sundu. Günümüzde bu haritanın bir parçası Midilli, Rodos gibi deniz seferlerinde görev aldı. Akdeniz'de mevcuttur, diğer parçası kayıptır. Bazı tarihçilere göre, Osmanlı yaptığı seyirler sırasında gördüğü yerleri ve yaşadığı olayları, padişahı dünya haritasına bakmış ve "Dünya ne kadar küçük..."

daha sonra Kitab-ı Bahriye adıyla anılacak olan kitabının taslağı demiştir. Sonra da, haritayı ikiye bölmüş ve "biz doğu tarafını olarak kaydetti.

elimizde tutacağız..." demiştir. Padişah, daha sonra 1929'da Amcası 1511'de Akdeniz'de bir gemi kazasında öldüğünde, Piri Reis seyir çalışmaları yapmak üzere Gelibolu'ya döndü. İlk dünya haritasının tamamlanmış el yazması, Hicrî takvim 919 H.'de Muharrem ayına, yani MS 1513'e denk geliyordu. Bu çalışma, yakın zamanda keşfedilen Afrika ve Amerika kıyılarını içeriyordu. Atlantik'te hiç yelken açmamış olmasına rağmen, Arap, İspanyol, Portekiz ve Çin, Hint ve eski Yunan kökenlerini döneminin bilinen dünyasının kapsamlı bir temsiline dönüştürüyordu. Barbaros Kardeşler'in idaresi altındaki donanmada Halaoğlu Muhiddin Reis ile Akdeniz'de bazı seferlere çıktıysa da daha çok Gelibolu'da kalıp haritaları ve bulunacak olan diğer yarıyı atmıştır. Bazı kaynaklarca, günümüzde bulunamamış olan doğu yarısını, Hint Okyanusu'nun ve onun Baharat Yolu'nun kontrolünü ele geçirmek için padişahın yapacağı olası bir sefer için kullanmak istediği bile iddia edilmektedir. Pîrî Reis seferden sonra, tuttuğu notlardan bahriye için bir kitap yapmak amacıyla Gelibolu'ya döndü. Derlediği denizcilik notlarını bir Denizcilik Kitabı (Seyir Kılavuzu) olan Kitab-ı Bahriye'de bir araya getirdi. Venedik belgelerine göre Piri Reis, 1518'de artık Osmanlı donanmasında değildi ve Ege Denizi'nde korsanlık yapıyordu.

Kanûnî Sultan Süleyman'ın dönemi, büyük fetihler dönemiydi.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Pîrî Reis” maddesi (sürüm 38260515), CC BY-SA 4.0 — dergi için derlenip kısaltılmıştır. · tr.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr%C3%AE_Reis

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 68
Sayfa 68

FOTO-DENEME

Piri Reis’in haritaları

Piri Reis’in 1513 tarihli dünya haritasından günümüze ulaşan parça ile Kitâb-ı Bahriye’den Akdeniz ve ada haritaları.

Piri Reis’in dünya haritasından günümüze ulaşan parça

Görsel: Piri Reis · Kamu malı

Piri Reis haritalarından Akdeniz

Piri Reis haritalarından bir ada haritası

Görsel: Piri Reis · Kamu malı

Görsel: Piri Reis · Kamu malı

Görseller Wikimedia Commons’tan; her görselin sahibi ve lisansı altında belirtilmiştir.

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 69
Sayfa 69

KOMUTAN

Turgut Reis

1485 – 1565

Turgut Reis (1485, Turgutreis – 23 Haziran 1565, Malta), Osmanlı İmparatorluğu donanmasında amirallik yapmış, Trablusgarp fatihi olarak anılan Türk denizcisidir. Beylerbeyi olarak görev yapmış, ayrıca Trablus Beyi olmuştur.

H AYAT I

=== İlk yılları === Anadolu'da Bodrum yakınlarında bugün Turgutreis olarak bilinen Karabağ köyü'nde Alfara Mevkiinde dünyaya geldi. Dönemin kaynaklarına göre Turgut Reis'in babasının adı Veli'dir. 12 yaşında bölgedeki Osmanlı askerleri tarafından mızrak ve ok kullanmaktaki kabiliyetinden dolayı dikkat çekince orduya alınır. Ordu bünyesinde başarılı bir denizci ve topçu haline gelir. Bağlı bulunduğu birlik 1517 yılında Memlûk Sultanlığı seferine katılır. Kahire'de

Turgut Reis

Görsel: Alexxx1979 · CC BY-SA 4.0

bulunduğu sırada Sinan Paşa komutasındaki donanmaya katılır. Deniz topçuluğundaki başarılarıyla dikkat çekmeyi başarır. Zamanla denizcilikte de gelişme gösterince bir guletin komutasını alır. Çok sayıda başarılı seferden sonra artık bir hafif kadırganın sahibi ve kaptanı olur. Bu dönemde Doğu Akdeniz bölgesinde özellikle Venedik Cumhuriyeti'nin topraklarına ve ticari hatlarına saldırılar düzenler. 1520 yılında Barbaros Hayreddin Paşa donanmasına katılır.

Turgut Reis Barbaros Hayreddin Paşa ile dostluğunu ilerletirken rütbesi de yükselecektir. 1526 yılında Sicilya'daki Capo Passero kalesini ele geçirir. 1526-1533 yılları arasında Sicilya Krallığı ile Napoli Krallığı korsanlık yapar. Bu dönemde Barbaros Hayreddin Paşa ile birlikte Adriyatik kıyılarını yağmalayacak, Girit'teki Kandiye'yi ele geçirecektir.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Turgut Reis” (sürüm 38011732), CC BY-SA 4.0 — kısaltılmıştır.

KOMUTAN

Oruç Reis

1473 – 1518

Oruç Reis veya Oruç Barbaros (1470 veya 1474, Midilli Adası - 1518, Tilimsan), Osmanlı denizci. Barbaros Hayreddin Paşa'nın ağabeyidir. Osmanlı'ya katılmadan önce Cezayir'i ele geçirip egemen olmuştur.

H AYAT I

Muhtemelen 1470'te (bazı kaynaklara göre 1474'te) Osmanlı yerleşkesi olan şu anki Midilli’nin Bonova köyünde doğdu. Babası, Vardari Yâkub Ağa, 1462’de Midilli’nin fethine katılmış ve Bonova köyü kendisine tımar olarak verilmişti. Burada yerleşip evlenen Yâkub Ağa'nın İshak, Oruç, Hızır ve İlyas adını verdiği dört oğlu oldu.

Oruç Reis

Görsel: Charles Étienne Pierre Motte / Achille Devéria · Kamu malı

EĞİTİMİ VE GENÇLİĞİ

İyi bir öğrenim gören kardeşler, devrin denizci milletlerinin lisanları olan İtalyanca, İspanyolca, Fransızca ve Rumca'yı öğrenerek yetiştiler. Gençliğinde gemiciliği ve deniz ticaretini çok iyi öğrenen Oruç Reis, cesareti, zekası ve girişimciliği ile kısa zamanda gemi sahibi oldu. Suriye, Mısır, İskenderiye ve Trablusşam’a mal taşıyarak, oradan aldıklarını Anadolu’ya getiriyordu.

ESARETİ

Oruç ve İlyas Reis, bir seferinde Midilli’den Trablusşam’a giderken, Rodos Şövalyeleri'nin büyük savaş gemileriyle karşılaştılar. Çarpışmada İlyas Reis hayatını kaybetti, Oruç Reis esir oldu. Uzun uğraşılardan sonra, buradan kurtuldu.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Oruç Reis” (sürüm 37418262), CC BY-SA 4.0 — kısaltılmıştır.

TürkAta Dergisi Sayı 1, sayfa 70
Sayfa 70

K

KOMUTAN

Kemal Reis

1451 – 1511

Kemal Reis (1451 – 1511), II. Bayezid devrinde yaşayan Türk denizci.

H AYAT I

Kemal Reis'i tanımış olan İbn-i Kemal, bu büyük denizcinin Gelibolulu olduğunu kaydetmektedir. Bazı eserlerde Kemal Reis'in Karamanlı olduğu yazılıyorsa da çağdaşı İbn-i Kemal'in değerlendirmesi daha uygundur. Kitab-ı Bahriye'de adının Ahmed Kemal, babasının isminin Ali olduğu belirtilmektedir. Kemal Reis'in Hacı Mehmed isminde kardeşi olup bu da, Kitab-ı Bahriye eserinin sahibi Piri Reis'in amcasıdır.

Piri Reis'in de amcası olan Kemal Reis ilk defa Mahmud Paşa ile birlikte Eğriboz seferine katıldı. Eğriboz'da azaplar reisi olarak görev yapmıştır. 15. yüzyıl sonlarında Akdeniz'in en tanınmış Türk denizcisiydi. Emri altındaki gemilerle İspanya ve Afrika sahillerinde, Septe boğazı ve Balear Adaları çevrelerinde dolaşmış, Hristiyan korsanlarla başarılı çarpışmalarda bulunmuş ve Avrupa sahillerine akınlar yapmıştır. 1494 senesinde II. Bayezid'in davetine uyarak İstanbul'a geldi ve Osmanlı donanmasının hizmetine girdi. Donanmada tadilat ve ıslahat çalışmaları yapmıştır. 1498 yılında Adana ve Tarsus'taki Mekke ve Medine'ye ait gemiler İskenderiye'ye Kemal Reis'in kumandası altındaki donanmaya nakledildi. Bu gidiş ve dönüşte Kemal Reis Rodos şövalyelerinin gemileriyle Kerpe'de çarpıştı ve zaferle ayrılarak bazı gemilerini ele geçirdi ve çok sayıda esir aldı. 1499 yılında Kaptan-ı Derya Küçük Davut Paşa komutasındaki donanmayla İnebahtı seferine katıldı ve Sapienza Deniz Muharebesi'nin (1499) kazanılmasında katkıda bulundu.

Metin: Türkçe Vikipedi, “Kemal Reis” (sürüm 36876608), CC BY-SA 4.0 — kısaltılmıştır.

S

SEYYAH

Seydi Ali Reis

1498 – 1562

Seydi Ali Reis, 1498-1562 tarihlerinde yaşayıp Mısır Kapudanlığı da yapmış olan Türk amirali. Coğrafya, matematik, astronomi bilgini. Aynı zamanda da bir divan şairi olan Seydi Ali Reis, şiirlerinde Türkçe ile beraber Çağatayca da kullanmıştır.

H AYAT I

Sinoplu denizci bir ailenin oğlu olarak 1498'de, Galata İstanbul'da doğdu. Dedesi, Fatih Sultan Mehmet zamanında tersane kethüdalığında görev yapmıştır. Babası Hüseyin Ağa ise kendi zamanında Darüssınaa Kethüdalığı'nda bulunmuştu. Kendisi de tersanede reis olarak çalışmakla bielikte Kanuni Sultan Süleyman'ınAkdeniz'e olan ilgisi münasebetiyle birçok sefere çıkma şansı yakaladı. Seydi Ali Reis, tersane kethüdası olduğundan dönemindeki diğer denizcilerin aksine merkeze bağlıydı ve bu sebepten ötürü bir deniz harekâtında bağımsız olarak kumandanlık yapmadı. İlk kez 1522'de Kanuni Sultan Süleyman'ın yönetimindeki Rodos Seferi'ne daha sonra Akdeniz'de cereyan eden birçok deniz savaşına Barbaros Hayreddin Paşa, Sinan Paşa ve Turgut Reis gibi ünlü kumandanın yanında katıldı ve Akdeniz coğrafyasını çok iyi öğrendi. 1538'deki Preveze Deniz Muharebesi'nde Osmanlı donanmasının sol kanadına kumanda ederek büyük yararlıklar gösterdi ve bu savaştan sonra büyük ün kazandı. 1551'deki Trablus Seferi'nde, Kaptan- ı Derya Sinan Paşa ve Turgut Reis'in emrinde bulundu.

T Ü R K ATA D E R G İ S İ · Y I L 1 · S AY I 1 · E K İ M 2 0 2 6 Metin: Türkçe Vikipedi, “Seydi Ali Reis” (sürüm 38247100), CC BY-SA 4.0 — kısaltılmıştır.