Genel çerçeve
Türk tarihi ve medeniyeti
Bu panel bir yıl yıl kronik değildir. Hun, Göktürk, Uygur, Selçuklu, Osmanlı ve cumhuriyet çağlarını genel çerçevesiyle ayırır. Uydurma vakayiname yoktur.
Hun
Hunlar, MÖ 3. yüzyıldan itibaren Çin kaynaklarında görülen bozkır konfederasyonudur. Mete’nin kağanlığı bu çerçevenin en çok anılan dönemidir.
Avrupa Hunları ile Asya Hunları arasındaki süreklilik tartışmalıdır. Bu panel iki adı otomatik olarak aynı devletin devamı saymaz.
Kaynak notu. Türk Tarih Kurumu.
Göktürk
Göktürkler, 6. yüzyılda Aşina soyundan kurulan kağanlıktır. 552’de Bumin Kağan’ın yükselişi ve 8. yüzyılda Bilge Kağan dönemi yazıtları bu çerçevenin iki ucudur.
Orhun yazıtları devletin kendi dilindeki anlatısıdır. 744’te Uygurların yükselişiyle ikinci kağanlık sona erer.
Kaynak notu. Orhun yazıtları; Türk Tarih Kurumu.
Uygur
Uygur Kağanlığı 744’ten sonra Ötüken çevresinde kurulmuş, 840’ta Kırgız baskısıyla dağılmıştır. Bir kolu Turfan ve Kansu’da yerleşik kültüre, Maniheizm ve Budizm’e, kâğıt ve matbaaya açılmıştır.
Göç ve türeyiş anlatıları bu mirasa bağlanır. Yerleşik Uygur kültürü, bozkır kağanlığının aynısı değildir.
Kaynak notu. Türk Tarih Kurumu.
Selçuklu
Büyük Selçuklular, 11. yüzyılda Oğuz beylerinden çıkan bir imparatorluktur. Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girmesi, Alparslan’ın Malazgirt’i ve ardından Anadolu Selçukluları ayrı duraklardır.
Yazı dili büyük ölçüde Farsça, askerî omurga Türk, din Sünnî İslam’dır. Medrese, kervansaray ve vakıf bu çağın kurumlarıdır.
Kaynak notu. Türk Tarih Kurumu.
Osmanlı
Osmanlı Devleti 14. yüzyıl başında Anadolu’nun kuzeybatısında kurulmuş, 16. yüzyılda üç kıtaya yayılmış bir imparatorluktur. Yönetim dili Osmanlı Türkçesi, ilim dili çoğunlukla Arapça, şiir dili Farsça ile iç içedir.
Cami, mutfak, hat ve musiki bu uzun çağın içinde olgunlaşmıştır. Saltanat 1922’de kaldırılmıştır.
Kaynak notu. Türk Tarih Kurumu.
Cumhuriyet
Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923’te ilan edilmiştir. Başkent Ankara’dır. Harf değişikliği, dil kurumu ve tarih kurumu bu devletin kültür politikasının parçasıdır.
Cumhuriyet, Osmanlı kurumlarını hem devralmış hem de vatandaşlık ve laik hukukla yeniden tanımlamıştır. Bu madde bir olay kroniği değil, çerçevedir.
Kaynak notu. Türk Tarih Kurumu; Türk Dil Kurumu.
Bu sayfada indirilebilir belge yoktur. Sözlüğe dön