Yazı, doku, yapı ve perde
Türk sanatları ve mimarisi
Türk sanatı tek bir üslup değildir. Kitap sanatı, dokuma, cami, kervansaray, musiki ve gölge oyunu ayrı atölyelerdir.
Tezhip
Tezhip, yazma kitabın kenarını altın ve boya ile süsleme sanatıdır. Mushaf, divan ve fermanlarda kullanılır. Motifler rumi, hatayi ve bulut gibi adlarla anılır. Sanatçı müzehhiptir.
Tezhip, metnin yerine geçen bir resim değildir. Yazıyı çerçeveler.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Hat
Hat, Arap harfli güzel yazıdır. Osmanlı’da sülüs, nesih, talik ve kûfî gibi türler ayrı ölçülere sahiptir. Hattat, kalem ve mürekkebi bir zanaat disipliniyle kullanır.
1928 harf değişikliğinden sonra hat, günlük yazı olmaktan çıkıp sanat olarak sürmüştür.
Kaynak notu. Kültür Portalı; Türk Dil Kurumu.
Minyatür
Minyatür, yazma kitapta metni izleyen küçük resimdir. Osmanlı nakkaşhanesinde tarih, surname ve bilimsel eserler resimlenmiştir. Perspektif, yağlıboya resmin kuralına uymaz. Olay üstten ve yan yana anlatılır.
Nakkaş, kitabın içindedir. Tek başına serbest bir ressam olarak düşünülmez.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Ebru
Ebru, suyun üzerine serpilen boyanın kâğıda alınmasıdır. Battal, gelgit ve çiçekli ebru türleri vardır. Kitap cildi ve hat kenarında kullanılır.
Tekniğin Osmanlı İstanbul’unda olgunlaştığı kabul edilir. Kökeni üzerine tek bir şehir iddiası abartılır. Bu sayfa uydurma bir icat tarihi yazmaz.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Çini
Çini, sırlı seramik kaplama ve kaptır. İznik çinisi 16. yüzyılda mercan kırmızısı, lacivert ve yeşil paletiyle tanınır. Cami, türbe ve saray duvarında kullanılır.
Çini bir tablo gibi tek parça değildir. Mimarinin yüzeyidir.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Halı ve kilim
Halı düğümlü, kilim düz dokumadır. Göçebe çadırından Selçuklu ve Osmanlı atölyesine uzanan bir zanaattır.
Motiflere kesin bir gizli alfabe yüklemek, dokuyucunun her ilmeğini şifre sanmaktır. Yöre, malzeme ve düğüm tipi asıl bilgidir.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Cami
Cami, Müslüman topluluğun namaz kıldığı yapıdır. Selçuklu camisi taş, tuğla ve avlulu düzeni kullanır. Klasik Osmanlı camisi kubbe, yarım kubbe ve minare siluetini geliştirir. Mimar Sinan’ın 16. yüzyıl yapıları bu ikinci çizginin ölçüsüdür.
Cami yalnız bir kabuk değildir. Avlu, şadırvan ve vakıf yapılarıyla bir külliyedir.
Kaynak notu. Türk Tarih Kurumu; Kültür Portalı.
Kervansaray
Kervansaray, ticaret yolunda konak, ahır ve depo barındıran yapıdır. Anadolu Selçuklu sultanları ve vezirleri bu hanları vakıf olarak kurmuştur. Aksaray ve Kayseri arasındaki Sultan Han bu düzenin tanınmış örneklerindendir.
Han, bir otel reklamı değildir. Yol güvenliğinin mimarisidir.
Kaynak notu. Kültür Portalı; Türk Tarih Kurumu.
Musiki
Türk musikisi makam ve usul üzerine kuruludur. Cami, mevlevihane, saray ve halk meclisi ayrı repertuvarlar taşır. Nota yazımı görece geç yaygınlaşmıştır. Meşk, üstadın talebeye geçirmesidir.
Türk müziği tek bir tür değildir. Sanat musikisi, halk müziği ve tekke müziği ayrı kapılardır.
Kaynak notu. Kültür Portalı; Türk Dil Kurumu.
Karagöz
Karagöz, perde arkasından oynatılan tasvirlerle kurulan gölge oyunudur. Karagöz ve Hacivat çifti, Osmanlı şehir Türkçesinin güldürüsüdür. Tasvirler deriden kesilir, sırıkla oynatılır.
Oyun, çocuk matinelerinden önce bir ramazan ve kahvehane sanatıdır.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Bu sayfada indirilebilir belge yoktur. Sözlüğe dön