Balkanlardan Baykal’a
Türk dünyası
Türk dünyası bir devlet sınırı değil, dil, kurum ve ortak günlerin coğrafyasıdır. Bu panel yayılımı, yazı dillerini ve ortak kuruluşları ayırır.
Balkanlardan Baykal’a
Türk dilleri bugün Balkanlar’dan Baykal çevresine, Yakutistan’dan Akdeniz’e uzanan bir alanda konuşulur. Bu yayılım tek bir devletin haritası değildir.
Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın yanında Rusya, Çin, İran, Balkanlar ve Orta Doğu’da da Türk dili konuşan topluluklar vardır.
Kaynak notu. Türk Devletleri Teşkilatı; TÜRKSOY.
Orhun Türkçesi
Orhun Türkçesi, 8. yüzyıl Göktürk ve Uygur yazıtlarının dilidir. Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtları bu dilin en açık kamu metinleridir. Yazı, Orhun alfabesidir.
Bugünkü Türkiye Türkçesinin günlük dili değildir. Onun en eski yazılı tanıklarındandır.
Kaynak notu. Türk Dil Kurumu; Türk Tarih Kurumu.
Çağatayca
Çağatayca, 15. yüzyıldan 19. yüzyıla Orta Asya’da yazı dili olmuş Türkçedir. Ali Şir Nevaî bu dilin klasik şairi sayılır. Babür, Babürname’yi Çağatay Türkçesiyle yazmıştır.
Osmanlı Türkçesinden ayrı bir yazı geleneğidir. Özbek yazı dilinin tarihî katmanıdır.
Kaynak notu. Türk Dil Kurumu.
Kıpçakça
Kıpçakça, Deşt-i Kıpçak’ta ve Memlük coğrafyasında yazıya geçmiş bir Türkçe koludur. Codex Cumanicus, bu söz varlığının tanınmış bir tanığıdır.
Kırım, Kazan ve Kazak-Kırgız lehçeleri bu geniş kolun bugünkü devamları arasında anılır. Her birini tek lehçeye indirgemek yanıltıcıdır.
Kaynak notu. Türk Dil Kurumu.
Oğuz grubu
Oğuz grubu Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Türkmen Türkçesi ve Gagavuz Türkçesini kapsayan koldur. Ses ve ek özellikleri bu dilleri birbirine yaklaştırır.
Yazı dilleri son yüzyılda ayrı alfabeler ve ölçünlerle gelişmiştir. Konuşma yakınlığı, tek bir resmî dil demek değildir.
Kaynak notu. Türk Dil Kurumu; TÜRKSOY.
Ortak Türk Alfabesi
Ortak Türk Alfabesi, Türk Devletleri Teşkilatı uhdesindeki Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu’nun Latin esaslı çerçevesidir. Türk Dil Kurumu ile Uluslararası Türk Akademisi bu çalışmada yer almıştır.
Komisyon, Eylül 2024’te Bakü’de 34 harfli alfabe üzerinde uzlaştığını açıklamıştır. Bu bir öneridir. Her ülkenin kendi yazımını silmesi değildir. Uygulama, üye devletlerin kurumlarına bağlıdır.
Kaynak notu. Türk Dil Kurumu; Türk Devletleri Teşkilatı; Uluslararası Türk Akademisi.
Türk Devletleri Teşkilatı
Türk Devletleri Teşkilatı, 2009 Nahçıvan Antlaşması ile kurulan Türk Konseyi’nin 2021 İstanbul Zirvesi’nde aldığı addır. Üyeler Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’dır.
Macaristan ve Türkmenistan gözlemcidir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 2022 Semerkant Zirvesi’nde gözlemci üye kabul edilmiştir. Sekretarya İstanbul’dadır.
Kaynak notu. Türk Devletleri Teşkilatı.
TÜRKSOY
TÜRKSOY, 1993’te kurulan Türk Kültürü Uluslararası Teşkilatı’dır. Merkezi Ankara’dadır.
Üye ülkelerin kültür bakanlıkları üzerinden ortak kültür takvimini, Nevruz buluşmalarını ve sanatçı programlarını yürütür.
Kaynak notu. TÜRKSOY.
TürkPA
TürkPA, Türk devletlerinin parlamentoları arasında 2008 İstanbul Antlaşması ile kurulan parlamenter asambleidir. Sekretaryası Bakü’dedir.
Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan kurucu üyelerdir. Özbekistan sonradan katılmıştır.
Kaynak notu. Türk Devletleri Teşkilatı.
Uluslararası Türk Akademisi
Uluslararası Türk Akademisi, 2010’da Astana’da kurulmuş bir araştırma kurumudur. Türk dili, tarihi ve kültürü üzerine yayın ve toplantılar yapar. Türk Devletleri Teşkilatı ile ilişkili bir statüsü vardır.
Bu portalın metinleri, Akademi’nin yayımlanmış bir raporu değildir. Kurumun adı, okurun başvuracağı gerçek adres olarak anılır.
Kaynak notu. Uluslararası Türk Akademisi; Türk Devletleri Teşkilatı.
Nevruz
Nevruz, 21 Mart’ta baharın gelişiyle kutlanan ortak gündür. Ateş, yeşillik, ziyaret ve ortak sofra bölgeden bölgeye değişir. TÜRKSOY bu günü Türk dünyasının kültür takviminde tutar.
Yerel adlar ve ritüeller tek bir merkezden yazılmış ayin değildir.
Kaynak notu. TÜRKSOY; Kültür Portalı.
Cirit
Cirit, at üzerinde kısa mızrakla oynanan bir binicilik oyunudur. Erzurum başta olmak üzere Anadolu’da düğün ve bayramlarda icra edilir. Atlı oyunlar Türk dünyasında da savaş talimi köküne bağlanır.
Cirit, sahnede gösterilen bir danstan önce bir binicilik pratiğidir.
Kaynak notu. Kültür Portalı.
Bu sayfada indirilebilir belge yoktur. Sözlüğe dön